Người trồng mía có bị loại khỏi cuộc chơi?

Nhìn lại, trước việc ép giá niên vụ 2018 - 2019, nhiều hộ trồng mía Tây Ninh đã nộp đơn lên Hội người trồng mía Tây Ninh đề nghị khởi kiện TTC - Biên Hòa vi phạm hợp đồng đã ký kết. Cuối cùng TTC - Biên Hòa chấp nhận bù thêm… 50 nghìn đồng/tấn mía cho các hộ dân. Nhưng cũng chỉ bù được một phần lỗ cho cả vụ, do đó nhiều hộ tiếp tục kiện TTC - Biên Hòa ra tòa án.

Thực tế, đồng thời với việc giảm giá mía phía TTC - Biên Hòa bắt đầu đưa ra nhiều “hàng rào kỹ thuật” để ép người trồng mía. Ông Nguyễn Văn Triển, ấp Suối Muồn, xã Thái Bình, huyện Châu Thành, tỉnh Tây Ninh cho rằng: “Nhà máy đã không thực hiện đúng cam kết về giá nhưng sau đó đã tìm đủ mọi cách ép chúng tôi về chất lượng mía, tạp chất và nhất là thắt chặt các khoản đầu tư, chi phí, dẫn đến chúng tôi bị phá sản”.

Ông Triển ký hợp đồng thu mua mía với Công ty CP mía đường Thành Thành Công Tây Ninh (TTC Tây Ninh) ngày 11-1-2016 với tổng diện tích ban đầu là 114,3 ha, trong thời gian ba vụ thu hoạch. Theo Hợp đồng số 2016DT 0870, TTC Tây Ninh ứng trước cho ông Triển gần 3,2 tỷ đồng, bao gồm tiền cải tạo đất với 15 triệu đồng/ha/ba vụ, mía tơ là 30 triệu đồng/ha, mía gốc là 18 triệu đồng/ha. Hợp đồng được ghi rõ: “Giá thu mua mía bảo hiểm thấp nhất là 900 nghìn đồng/tấn mía có chữ lượng 10 CCS, chưa bao gồm phí vận chuyển”. Theo tính toán thì với việc ký hợp đồng thu mua mía và tài trợ vốn của TTC Tây Ninh, việc phát triển cây mía sẽ rất ổn định, người trồng có lãi. Do đó, ông Triển và nhiều hộ tại Tây Ninh đã mạnh dạn đẩy nhanh phát triển diện tích trồng mía. Đến niên vụ 2018 - 2019, chỉ riêng gia đình ông Triển đã nhân lên được 230 ha mía.



Nhưng niên vụ 2018 - 2019, trước khi vào vụ ép, ngày 30-11-2018, TTC Tây Ninh mới đưa ra giá thu mua mía chỉ với 700 nghìn đồng/tấn mía như trên đã dẫn. Ông Triển cho rằng: “Giá này do nhà máy tự quyết, không có bất kỳ một thỏa thuận cụ thể nào giữa người trồng mía với nhà máy”. Riêng vụ mía đó, gia đình ông Triển đã cân hết mía cho nhà máy nhưng vẫn còn nợ gần 600 triệu đồng. Cũng từ đó, nhà máy tiếp tục đưa ra những chính sách “ép” người trồng mía. Theo ông Triển, khó khăn nhất là chính sách đầu tư “nhỏ giọt”, nhất là đối với những hộ vẫn còn nợ đọng tiền đầu tư của vụ mía trước, khiến người trồng mía “nghẹt thở”. Vụ mía 2020 cần đầu tư khoảng bốn tỷ đồng nhưng nhà máy chỉ “rót” được hơn 800 triệu đồng, không đủ tái tạo cho cây mía, ông Triển chấp nhận bỏ 230 ha diện tích trồng mía sang Bình Dương tìm kiếm việc làm.

Theo Hội người trồng mía Tây Ninh, hiện còn tám hộ gia đình trồng mía vẫn đang theo kiện TTC - Biên Hòa ra tòa án để đòi quyền lợi của vụ mía 2018 - 2019. Trong đó, ông Nguyễn Văn Ai, ấp Thanh Xuân, xã Mỏ Công, huyện Tân Biên ngày 12-12-2019 đã nộp đơn khởi kiện ra Tòa án nhân dân (TAND) huyện Tân Châu, đòi TTC Tây Ninh trả lại số tiền hơn 78,6 triệu đồng gây thiệt cho gia đình ông do chênh lệch 200 nghìn đồng/tấn mía.

Ngày 14-8-2020, TAND huyện Tân Châu đã bác đơn khởi kiện của ông Ai với lý do: “Ngày 6-2-2018 giữa TTC - Biên Hòa với ông Ai, bà Anh (vợ ông Ai) có ký hai hợp đồng ứng vốn trồng, chăm sóc và bao tiêu mía nguyên liệu số HD 2018DT777 và số HD 2018DT1449, ngày 4-4-2018, tại mục 10.1 Điều 10 của hai hợp đồng có điều chỉnh lại là giá mía là giá mua tại bàn cân của bên A và sẽ được bên A thông báo cho bên B theo từng thời điểm. Xét thấy tại khoản 3 Điều 15 của hợp đồng số HD 2017DT0156 và khoản 20.2 Điều 20 của hợp đồng số HD 2017DT1268 có thỏa thuận việc sửa đổi hợp đồng, do đó khi TTC - Biên Hòa ký hợp đồng điều chỉnh giá thu mua mía thì ông Ai, bà Anh có ký hợp đồng là thể hiện sự thống nhất về sự điều chỉnh giá, nên lời trình bày của bị đơn là có cơ sở xem xét, lời trình bày của nguyên đơn là không có căn cứ chấp nhận”.

Với bốn hợp đồng nêu trên, có ý kiến cho rằng: TAND huyện Tân Châu mới chỉ dựa vào sự trình bày của phía bị đơn là TTC - Biên Hòa chứ không căn cứ vào nội dung của hợp đồng đã ký kết. Đầu tiên, tại hai hợp đồng số HD 2018DT1449 và HD 2018DT0777 đều không nói về giá thu mua mía và như vậy TTC - Biên Hòa đã tự áp đặt giá mía với người nông dân. Và với cách áp đặt này, bất kỳ giá nào người nông dân cũng phải chấp nhận vì đến thời điểm đó không bán mía cho nhà máy thì chả còn chỗ nào khác. Còn trong hợp đồng HD 2017DT0156 và HD 2017DT1268 thì không có Điều 20 như nội dung phán quyết của tòa.

Nói về việc TTC - Biên Hòa đã áp đặt giá mía với người trồng mía, ông Nguyễn Đăng Thuận cho rằng: “Một trong những lý do được TTC - Biên Hòa giải thích với người dân là do giá đường xuống thấp, nhà máy gặp nhiều khó khăn nên phải điều chỉnh giá mua từ người trồng mía. Nhưng qua theo dõi chúng tôi biết được chuyện không phải vậy mà nhà máy không cần chúng tôi nữa vì mấy năm nay TTC - Biên Hòa luôn là doanh nghiệp nhập khẩu đường nguyên liệu lớn nhất cả nước, với lợi nhuận hằng năm lên đến hàng trăm tỷ đồng. Do đó, họ sẵn sàng loại bỏ người nông dân trồng mía ra khỏi cuộc chơi”.